Ceramika towarzyszy człowiekowi od kilkunastu tysięcy lat. Odzwierciedla naszą historię, postęp technologiczny i gusta kolejnych pokoleń. Przez stulecia udało się ulepszyć i opracować nowe metody wytwarzania oraz zdobienia wyrobów glinianych, które dla amatorów mogą się wydawać nieco skomplikowane. Żeby przybliżyć Wam świat ceramiki, postaramy się przedstawić kilka podstawowych terminów i zagadnień, które dotyczą tego wdzięcznego materiału :)

Już w paleolicie człowiek zaobserwował zdumiewające właściwości gliny, która odznacza się duża plastycznością i z łatwością przyjmuje pożądane kształty. Zapewne przez przypadek gliniany wyrób wpadł do ogniska i w ten sposób odkryto sposób na jego utrwalenie. Początkowo z ceramiki wykonywano proste naczynia gospodarcze. Ceramika artystyczna, która łączyła funkcje użytkowe z estetycznymi, narodziła się w starożytności: w Mezopotamii, Egipcie, na Krecie. Szczególnie wysoki poziom osiągnęła w Grecji, gdzie naczynia, bogato zdobione scenami mitologicznymi, przybierały najróżniejsze formy i rozmiary. Od czasów nowożytnych można zauważyć nieustające przemiany w technice i zdobnictwie, poprzez wytwórczość cechową do produkcji masowej.

Głównym składnikiem ceramiki jest oczywiście glina, która powstaje w wyniku gromadzenia się osadów, głównie minerałów ilastych, kwarcu (dwutlenku krzemu) i skalenia. Ze względu na rodzaj użytej glinki i sposób przygotowania ceramikę można podzielić na:

wyroby garncarskie – czyli wykonane z glin pospolitych, wypalone w niskiej temperaturze

biskwit – czyli wyroby niepokryte szkliwem lub wypalone tylko raz

terakotę – czyli ceramikę nieszkliwioną, wykonaną z glin naturalnych w kolorach od żółtego do czerwonego, najczęściej stosowaną w architekturze

fajans, porcelanę i porcelit – czyli wyroby wykonane z glinki z dodatkiem kaolinu, skalenia i kwarcu

kamionkę – czyli ceramikę wykonaną z gliny z przewagą piasku kwarcowego i skalenia, z naturalnej gliny kamionkowej wytwarzana jest ceramika bolesławiecka :)

Co to znaczy, że ceramika jest szkliwiona? Szkliwo ceramiczne, czyli inaczej glazura, to cienka, szklista warstwa, którą pokrywa się naczynie.

Można wyróżnić szkliwa:

alkaliczne – ich głównym składnikiem są tlenki litowców, na przykład tlenki potasu

ołowiowe – zawierające tlenki ołowiu

porcelanowe – zawierające składniki typowe dla porcelany, z większą ilością skalenia

solne – stosowane czasem na kamionce, dają efekt chropowatej powierzchni

ziemne – odznaczają się charakterystyczną, brunatną barwą

skaleniowe – naturalne i obojętne, stosowane od XIX wieku na wyrobach bolesławieckich :)

Wśród wielu metod, opracowanych na przestrzeni wieków, można wyróżnić wyciskanie (odbijanie kształtów na powierzchni naczynia), rytowanie (dekorowanie za pomocą ostrego narzędzia), wycinanie, nalepianie (doklejanie do powierzchni wyrobu ozdobnych elementów) i oczywiście malowanie. Ceramikę maluje się za pomocą specjalnych farb: angobowych lub szkliwnych. 

podszkliwne – na naczynie nanosi się malunek, a następnie pokrywa szkliwem i wypala, jest to najbardziej trwała metoda, stosowana przy wyrobie ceramiki bolesławieckiej

szkliwne – farby nakłada się na wyschnięte szkliwo przed wypałem

naszkliwne – farby nakłada się na wypalone szkliwo

Mamy nadzieje, że teraz świat ceramiki wydaje Wam się nieco bliższy i mniej skomplikowany :) Warto odkrywać fascynującą historię i metody ceramicznego rzemiosła, ponieważ obecnie wraca się do wielu dawnych technik. Zmęczeni masową produkcją, często pozbawioną charakteru, coraz chętniej sięgamy po rękodzieło. Od kamionkowego garnka, po bogato zdobiony serwis herbaciany – w każdym ręcznie wykonanym wyrobie można dostrzec wielowiekową tradycję i czasochłonną pracę :)