Historia | bolesławiecka ceramika
Historia Ceramiki Bolesławieckiej – 700 Lat Tradycji Polskiego Rękodzieła
Oryginalna ceramika bolesławiecka kojarzy się z wielowiekową tradycją, ale czy wiesz, że jej korzenie sięgają głębokiego średniowiecza? To właśnie z tego okresu pochodzą pierwsze oficjalne wzmianki o działalności garncarzy z okolic Bolesławca. Zapraszamy w fascynującą podróż w przeszłość. Zobacz, jak gliniane naczynia i tradycyjna kamionka ewoluowały na przestrzeni kilku stuleci!
Dlaczego właśnie Bolesławiec? Sekretem jest naturalna glina
Rozwój rzemiosła w tym regionie był ściśle związany z łatwą dostępnością naturalnej gliny kamionkowej o wyjątkowej jakości. Jej bogate pokłady znajdują się w dorzeczach rzek Bóbr i Kwisa.
Glina z tych rejonów zawiera mnóstwo tlenków glinu i krzemu. Podczas wypalania nadawały one naczyniom charakterystyczny, brunatny kolor. Z tego powodu dawne wyroby z Bolesławca nazywano „brązowymi naczyniami”. Stały się one niezwykle popularne i rozpoznawalne nie tylko w prowincjach pruskich czy w Polsce, ale też w Saksonii oraz Rosji.
XVII i XVIII wiek: Brązowe naczynia pokryte żeberkowaniem
Od końca XVII do XVIII wieku w Bolesławcu wytwarzano głównie naczynia kuliste ozdobione tzw. żeberkowaniem (poprzecznymi lub skośnymi prążkami). Choć ówczesna dekoracja była skromna w porównaniu z dzisiejszymi, kolorowymi wzorami, to wyroby te ceniono za staranność wykonania i ogromną różnorodność kształtów.
Początkowo rzemieślnicy tworzyli głównie naczynia do picia piwa i wina. Pod koniec XVIII wieku oferta mocno się rozrosła – w warsztatach zaczęły powstawać ceramiczne mleczniki, małe dzbanuszki oraz kałamarze.
Przykłady naczyń pokrytych żeberkowaniem / Fot. Muzeum Ceramiki w Bolesławcu
Przełom w dekoracji: Unikalne białe nakładki
W połowie XVIII wieku bolesławieccy mistrzowie opracowali nowy, bardzo widowiskowy sposób zdobienia. Na tradycyjne, brązowe naczynia zaczęto doklejać białe nakładki z biskwitu (wstępnie wypalonej, białej glinki).
Za pomocą specjalnych matryc wyciskano na nich misterne motywy roślinne, figuralne, zwierzęce oraz herby (dekoracje heraldyczne). Tworzyło to piękny, kontrastowy efekt wizualny.
Przykłady naczyń dekorowanych białymi nakładkami / Fot. Muzeum Ceramiki w Bolesławcu
Wielki Garniec z 1753 roku – Legendarny symbol miasta
Jednym z najbardziej niezwykłych wydarzeń w historii regionu było stworzenie Wielkiego Garnca w 1753 roku. Pomysłodawcą tego ambitnego projektu był mistrz garncarski Johann Gottlieb Joppe.
Naczynie miało aż 2 metry wysokości i objętość 2000 litrów! Wielki Garniec został uznany za największe gliniane naczynie na świecie. Szybko stał się symbolem Bolesławca i jednym z najchętniej uwiecznianych motywów na dawnych pocztówkach.
Wielki Garniec na karcie pocztowej z roku ok. 1930-1937 / Fot. Muzeum Ceramiki w Bolesławcu
Rewolucja XIX wieku: Bezpieczne szkliwo i metoda stempelkowa
Prawdziwym przełomem dla rozwoju rzemiosła były innowacje wprowadzone w XIX wieku przez mistrza Johanna Gottlieba Altmanna. Jako pierwszy zrezygnował on ze szkodliwego szkliwa ołowiowego na rzecz bezpiecznego dla zdrowia szkliwa skaleniowego. Zaczął też produkować całe naczynia z czystej, białej glinki.
Biała glinka zyskała ogromną popularność w drugiej połowie XIX wieku ze względu na panującą modę na porcelanę. Idealnie biała powierzchnia naczyń była doskonałym tłem do malowania. To właśnie wtedy narodziła się słynna metoda stempelkowa!
- Pierwsze motywy: Początkowo za pomocą gąbki nanoszono proste kropki w żywym, kobaltowym kolorze.
- Wpływ secesji: Na przełomie XIX i XX wieku, pod wpływem mody secesyjnej, zaczęły pojawiać się bardziej fantazyjne, wielobarwne wzory, w tym kultowe pawie oczka, które do dziś są symbolem Bolesławca.
XIX wieczne naczynia dekorowane stemplami / Fot. Muzeum Ceramiki w Bolesławcu
Zawodowa Szkoła Ceramiki i rozkwit Art Déco
W 1897 roku w mieście powstała Zawodowa Szkoła Ceramiki, na której czele stanął Wilhelm Pukall – wybitny chemik z Królewskiej Manufaktury Porcelany w Berlinie. Szkoła zapoczątkowała potężny rozwój techniczny i artystyczny całego regionu.
W tym okresie projektowano naczynia w duchu estetyki secesji oraz Art Déco. Wprowadzono nowoczesne metody zdobienia, takie jak:
- Szkliwa zaciekowe i krystaliczne
- Zdobienie natryskowe (za pomocą pistoletów)
- Malowanie specjalnym rożkiem
W mieście prężnie działały duże zakłady ceramiczne (m.in. H. Reinholda, R. Burdacka, J. Paula czy C. Wernera), które wdrażały te nowoczesne techniki do masowej produkcji.
Naczynie dekorowane szkliwem zaciekowym / Fot. Muzeum Ceramiki w Bolesławcu
Powojenna historia: Polska produkcja i wielcy artyści
Po zakończeniu II wojny światowej rozpoczął się zupełnie nowy, polski rozdział w historii Bolesławca. Odbudową zniszczonego przemysłu i wznowieniem produkcji kierował wybitny ceramik Tadeusz Szafran. Produkcję uruchomiono w dawnych zakładach Reinholda i Paula.
Wartość artystyczną nowych wzorów pomagali budować profesorowie Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych – Rudolf Krzywiec oraz Julia Kotarbińska. Pierwsza kierownik artystyczna, Izabela Zdrzałka, mocno inspirowała się tradycyjnym śląskim zdobnictwem ludowym. W 1964 roku kierownictwo artystyczne zakładu powierzono Bronisławowi Wolaninowi.
Serwis zaprojektowany przez Janinę Bany - Kozłowską / Fot. Muzeum Ceramiki w Bolesławcu
Współczesna Ceramika Artystyczna z Bolesławca
W 1980 roku powstały Zakłady Ceramiczne „Bolesławiec”, którymi początkowo zarządzał Bronisław Wolanin. Kolejną ikoną designu została Janina Bany-Kozłowska – artystka odznaczona medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, której projekty ukształtowały współczesne oblicze marki.
Choć dzisiejsza ceramika artystyczna wizualnie różni się od brązowych naczyń z minionych stuleci, to jej serce pozostało niezmienne. Każdy kubek, filiżanka i talerz wciąż powstają na bazie tradycyjnych metod rzemieślniczych, łącząc unikalne, ręczne zdobnictwo z potrzebami współczesnego stylu życia.
Wersje językowe
